Spaghetti bolognese? W Bolonii nikt takiego dania nie zamówi
W Bolonii nie znajdziesz spaghetti bolognese, mimo że danie nosi nazwę tego miasta. Zamiast niego kelner poda talerz tagliatelle z ragù, a do tego krótką lekcję lokalnej historii. Dla wielu mieszkańców to wręcz kulinarna herezja.
Danie, którego miasto się wypiera
Większość słynnych włoskich potraw spiera się o miejsce narodzin: dotyczy to pizzy, carbonary czy tiramisu. Spaghetti bolognese ma pochodzenie wpisane w nazwę, a mimo to właśnie bolończycy go nie uznają. W 2019 roku ówczesny burmistrz Virginio Merola poprosił mieszkańców w mediach społecznościowych o zdjęcia tego dania z zagranicznych restauracji. Podkreślał, że wstydem jest być znanym na świecie z czegoś, co nie istnieje.
Wcześniej próbę uporządkowania sprawy podjęła Accademia Italiana della Cucina. Zarejestrowała w bolońskiej izbie handlowej przepis na spaghetti w sosie z tuńczyka z puszki, określone jako „w stylu bolońskim”. Prasa uznała je za prawdziwe spaghetti bolognese. Tymczasem to danie, gotowane dziś w całych Włoszech, powstało prawdopodobnie na początku XX wieku w okolicach Rzymu i z Bolonią ma niewiele wspólnego.
Skąd w ogóle ta nazwa
Sława Bolonii wyprzedziła makaron o kilkaset lat. Miasto było znane w Europie dzięki mortadeli. W 1596 roku angielski pamflecista Thomas Nashe kpił z poety Barnabe’a Barnesa, który paradował po dworze z ozdobą „wielką jak bolońska kiełbasa”, więc czytelnicy musieli doskonale wiedzieć, jak taka kiełbasa wygląda. Z kolei w 1660 roku Robert May zamieścił w książce kucharskiej przepis na „Bolonia Sausages”, który angielskie poradniki kopiowały przez pokolenia. Gdy pod koniec XIX wieku bolońscy wędliniarze nauczyli się puszkować mortadelę, nazwa miasta trafiła na cały świat.
Ragù, które zmieniło zasady
Ragù w wersji bolońskiej było małą rewolucją. Neapolitańskie, starsze o około sto lat, powstawało z duszenia dużego kawałka cielęciny: sos polewał makaron, a mięso szło na drugie danie. W Bolonii mięso mielone trafiło od razu do dania makaronowego, które stało się bogatsze i nie wymagało długiego, drogiego duszenia. Autor oryginalnego tekstu porównuje to do hamburgera, w którym stek zastąpiono mielonym.
Do książek kucharskich ragù weszło w 1891 roku, gdy Pellegrino Artusi opublikował przepis „Maccheroni alla bolognese”. Użył chudej cielęciny, pancetty, masła, cebuli, marchewki i bulionu, bez pomidorów, a danie podawał z suchym makaronem z pszenicy durum, jeszcze nie z tagliatelle. Spaghetti pojawiły się szybko: w 1898 roku turyński hotel Ville et Bologne reklamował „Spaghetti di Napoli alla bolognese”. W samej Bolonii ragù pozostało jednak przy świeżym makaronie jajecznym. Za granicą, zwłaszcza w USA, makaronu jajecznego trudno było dostać, więc już w 1917 roku w angielskim tłumaczeniu przepisu Artusiego sos polecano do „macaroni lub spaghetti”.
Co to oznacza dla polskiego klienta
W Polsce spaghetti bolognese to jedno z najczęściej spotykanych dań w menu restauracji i w domowej kuchni, więc spór Włochów nas dotyczy tylko kulinarnie, nie prawnie. Nikt nie zabrania używać tej nazwy, a regulacje UE o chronionych nazwach obejmują konkretne produkty, a nie takie dania. Jeśli chcesz spróbować wersji bliższej bolońskiej, szukaj w menu określenia „tagliatelle al ragù” albo „ragù alla bolognese”.
Warto też pamiętać, że domowe spaghetti z mięsem i pomidorami to po prostu osobne, zadomowione danie, które nie musi być „gorsze” od oryginału. Jeśli kiedyś trafisz do Bolonii i zamówisz je w trattorii, możesz spodziewać się uprzejmej, ale stanowczej korekty.
Źródło: The Guardian – „A heretical outrage: why Italians disown spaghetti bolognese”



