Bakterie jelitowe napędzające stan zapalny: nowa metoda dla chorych na IBD

Naukowcy z Tybingi i Calgary opracowali metodę, która pozwala wskazać u konkretnego pacjenta bakterie jelitowe nasilające stan zapalny. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Gut” zidentyfikowano dwa takie gatunki oraz substancje, które hamują ich wzrost. To krok w stronę bardziej spersonalizowanego leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Skąd wiadomo, które bakterie szkodzą?

U osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (IBD) skład mikrobiomu, czyli społeczności drobnoustrojów w jelitach, często jest zaburzony. Problem w tym, że trudno ustalić, czy dane bakterie wywołują stan zapalny, czy po prostu się namnażają w jego wyniku. Dodatkowo mikrobiom bardzo różni się między ludźmi.

Zespół kierowany przez dr. Lukasa Magera z Uniwersyteckiego Szpitala w Tybindze oraz prof. Kathy McCoy z Uniwersytetu w Calgary porównał próbki stolca pobrane od pacjentów przed leczeniem antybiotykami lub przeszczepem mikrobioty kałowej i po nim. Mikroorganizmy z tych próbek przeniesiono do myszy hodowanych w warunkach bezzarodkowych, by sprawdzić, jak wpływają na stan zapalny. Następnie, korzystając z przeciwciał wytwarzanych przez układ odpornościowy, wyizolowano bakterie potencjalnie szkodliwe i oceniono ich działanie.

Dwa gatunki podejrzane o nasilanie zapalenia

Badacze wskazali dwa gatunki zdolne do wywoływania lub zaostrzania zapalenia jelit u osób podatnych: Sarcina perfringens i Hathewaya massiliensis. Oba pobudzają komórki wrodzonej odporności, co sprzyja reakcjom zapalnym. Analiza międzynarodowych zbiorów danych pacjentów pokazała podwyższony poziom pierwszego z nich u około 25–30% osób z IBD, a drugiego u około 5%. Eksperymenty na organoidach jelitowych, czyli miniaturowych modelach tkanki hodowanych z ludzkich komórek, potwierdziły, że bakterie te nasilają odpowiedź zapalną i mogą zaburzać pracę komórek nabłonka jelita.

– Nieswoiste choroby zapalne jelit nie mają u każdego pacjenta tych samych wyzwalaczy – podkreśla dr Lukas Mager.

Celowane hamowanie zamiast antybiotyku o szerokim działaniu

W kolejnym etapie przetestowano 1518 już zatwierdzonych substancji. Pięć z nich selektywnie hamowało wzrost obu gatunków, bez istotnego wpływu na inne popularne bakterie jelitowe. Najbardziej obiecujący okazał się antybiotyk, kwas oksolinowy. W modelu mysim zmniejszał on stan zapalny wywołany przez Sarcina perfringens z skutecznością porównywalną do metronidazolu, antybiotyku o szerokim spektrum. W odróżnieniu od niego miał jednak niewielki wpływ na pozostałe badane bakterie. Sugeruje to, że w przyszłości można będzie eliminować bakterie sprzyjające chorobie, oszczędzając te pożyteczne.

Co to oznacza w praktyce

Obecne leczenie IBD skupia się głównie na tłumieniu reakcji zapalnych. Nowe podejście mogłoby je uzupełnić, działając bezpośrednio na bakteryjne czynniki wywołujące zapalenie. Na razie to jednak badania laboratoryjne i na zwierzętach. Autorzy zaznaczają, że trzeba jeszcze sprawdzić, czy celowanie w te bakterie jest bezpieczne i skuteczne u ludzi.

Dla polskich pacjentów oznacza to, że nie ma na razie nowego leku ani testu, o który można by zapytać lekarza. Choroby takie jak Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego dotyczą także Polski i całej Europy, więc kierunek badań jest istotny. Gdyby podejście się sprawdziło, diagnostyka mikrobiomu mogłaby w przyszłości pomagać w doborze terapii. Do tego czasu leczenie należy prowadzić zgodnie z zaleceniami gastroenterologa, a antybiotyków nie wolno stosować na własną rękę.

Źródło: Medical Xpress – „Personalized therapies for Crohn’s and ulcerative colitis may follow from method that identifies harmful gut bacteria”